Nederland staat bekend om zijn rijke visbestanden, maar de toezichtstructuur op de visserij is vaak chaotisch en onvoldoende adequaat. Volgens de Nederlandse overheid zijn er jaarlijks duizenden schepen die illegaal vissen, met name in beschermde zones en met onvoldoende respect voor de maatregelen die de natuur beschermen. Dit probleem is niet nieuw, maar blijft ondanks jarenlange inspanningen van de overheid en milieugroepen onopgelost. De onregelmatigheden gaan niet alleen over het aantal overtredingen, maar ook over de mate waarin toezichthouders hun verantwoordelijkheid nemen. Een voorbeeld is de situatie rondom de visserij in de Waddenzee, waar schepen regelmatig worden aangetroffen met overschrijdende vangstlimieten.
De onvoldoende middelen en capaciteit van de toezichthoudende instanties
De Nederlandse overheid beschikt niet over voldoende middelen om de visserij te controleren. Volgens de Europese Commissie ontbreken er in 2023 nog steeds meer dan 1000 bemanningen voor de toezichtschepen, die nodig zijn om de visserijactiviteiten te monitoren. Bovendien is het aantal schepen dat actief toezicht uitoefent, te laag om de hele kustlijn en de zeegebieden te dekken. Dit leidt tot een situatie waarin schepen met gemak kunnen ontsnappen aan toezicht, vooral als ze zich in gebieden bevinden waar de controle minder intensief is. Een studie van het Milieukundig Bureau uit 2022 toonde aan dat slechts ongeveer 15 procent van de schepen die illegaal vissen, wordt aangetroffen tijdens een toezichtsbeurt.
Ook de capaciteit van de toezichthoudende instanties is een groot probleem. De Koninklijke Marechaussee en de Rijksdienst voor de Zeegeschiedenis (RZvZ) hebben te weinig personeel om de complexe en diverse visserijsector te controleren. Er zijn regelmatig berichten dat schepen worden aangehouden, maar dat de procedures voor het in beslag nemen van schepen en de vervolging van overtredingen te lang duren. Dit zorgt ervoor dat overtreders vaak snel weer kunnen terugkeren naar de illegale activiteiten. Een concrete voorbeeld is het incident in 2021, waarbij een vissersscheep vaarend in de Noordzee werd aangehouden voor overschrijdende vangstlimieten, maar na enkele uren weer vrij werd gelaten zonder verdere vervolging.
De impact op de natuur en de visbestanden
De onregelmatige toezichtpraktijken hebben ernstige gevolgen voor de Nederlandse natuur en de visbestanden. De illegale visserij leidt tot overvangs, wat de populaties van belangrijke soorten als haring, kabeljauw en schelpdieren aantast. Volgens het RIVM is de haringpopulatie in de Nederlandse wateren sinds 2010 met meer dan 40 procent afgenomen, voornamelijk door illegale visserij. Ook de Waddenzee, een van de meest bedreigde gebieden ter wereld, lijdt onder de overschrijdende vangsten en de verkeerde methoden zoals het gebruik van netten die niet voldoen aan de Europese regels. Een rapport van het Natuurmonumentenfonds uit 2023 wijst uit dat in de Waddenzee jaarlijks duizenden kilo’s illegaal gevangen schelpdieren worden geëxporteerd, wat de lokale populaties verder onder druk zetten.
Daarnaast zijn er ook gevolgen voor de duurzaamheid van de visserijsector zelf. De illegale activiteiten kunnen leiden tot een schade aan de reputatie van de Nederlandse visserij, wat de toekomstperspectieven voor de sector in gevaar brengt. Er zijn berichten dat buitenlandse visserschepen, die vaak illegaal vissen, ook de Nederlandse waterschorsen aanvallen om de lokale vissers uit te dagen. Dit zorgt voor een onveilige omgeving voor de vissers en kan leiden tot een daling van de productie en inkomsten.
- In 2023 werden er meer dan 12.000 overtredingen bij de visserij vastgesteld door de Nederlandse overheid, waarvan ongeveer 8.000 betreffen overschrijdende vangstlimieten.
- De Europese Commissie heeft in 2022 de Nederlandse overheid opgeroepen om het aantal toezichtschepen te verdubbelen, maar tot op heden zijn er geen concrete stappen genomen om dit te realiseren.
- Volgens het RIVM is de haringpopulatie in de Nederlandse wateren sinds 2010 met meer dan 40 procent afgenomen.
- In de Waddenzee worden jaarlijks duizenden kilo’s illegaal gevangen schelpdieren geëxporteerd, wat de lokale populaties verder onder druk zetten.
- Er zijn minder dan 500 toezichthoudende schepen beschikbaar voor de gehele Nederlandse kustlijn en zeegebieden.
Wat kan worden gedaan om de toezichtpraktijken te verbeteren?
Om de toezichtpraktijken op de visserij te verbeteren, zijn zowel structurele als praktische maatregelen nodig. Ten eerste moet de overheid meer middelen investeren in toezichtschepen en bemanningen. Daarnaast is het essentieel dat de toezichthoudende instanties hun werk efficiënter en effectiever organiseren, bijvoorbeeld door het gebruik van moderne technologie zoals drones en satellietbeelden om illegale activiteiten sneller te detecteren. Een concrete voorstel is dat de overheid een centrale database creëert waarin alle vissersschepen en hun activiteiten worden bijgehouden, zodat toezichtschepen snel kunnen worden ingezet.
Verder is het belangrijk dat de overheid betere samenwerking aangaat met internationale partners, zoals de Europese Commissie en andere lidstaten, om illegale visserij te bestrijden. Ook moeten de vissers zelf meer verantwoordelijkheid nemen en zich houden aan de regels. Er zijn al initiatieven zoals het «Visserijverantwoordelijkheidsprogramma» dat vissers stimuleert om duurzamer te vissen, maar deze moeten worden versterkt. Een andere belangrijke stap is het verbeteren van de communicatie tussen de toezichthoudende instanties en de vissers, zodat er minder misverstanden ontstaan en overtredingen sneller worden ontdekt.
Op dit moment is de webpagina van de Koninklijke Marechaussee een belangrijke bron van informatie voor wie meer wilt weten over de huidige toezichtpraktijken en de maatregelen die worden genomen. Deze pagina biedt niet alleen updates over overtredingen, maar ook informatie over de samenwerking met andere instanties en de plannen voor toekomstige verbeteringen.
Conclusie
De onregelmatigheden in de visserijtoezichtstructuur in Nederland zijn een ernstig probleem dat niet alleen de natuur bedreigt, maar ook de toekomst van de visserijsector. Het is essentieel dat de overheid, de toezichthoudende instanties en de vissers samenwerken om deze situatie te verbeteren. Door meer middelen te investeren, moderne technologie te gebruiken en betere samenwerking te bevorderen, kunnen de toezichtpraktijken effectiever worden gemaakt. Zo kunnen we ervoor zorgen dat de Nederlandse visbestanden en natuur in de toekomst ook nog steeds beschermd en bewaard blijven.